Kώστας Κωνσταντόπουλος
Καθηγητής Παθολογίας-Αιματολογίας ΕΚΠΑ
Αιματολογική Κλινική (Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών)
Ο έρπητας ζωστήρας οφείλεται στον ιό ανεμευλογιάς-ζωστήρος. Ο ιός προκαλεί ως πρωτομόλυνση την γνωστή παιδική εξανθηματική νόσο και εν συνεχεία παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα κατάσταση με δυνατότητα να προκαλέσει έρπητα ζωστήρα. Η αιτία της δεύτερης προσβολής του ιδίου ατόμου από τον ιό (δηλαδή η εμφάνιση του έρπητα ζωστήρα) παραμένει ασαφής αλλά πάντως έχει σταθερή σχέση με την έκπτωση της ανοσολογικής άμυνας του οργανισμού. Κατά κανόνα και η εμφάνιση του έρπητα ζωστήρα γίνεται μια μόνον φορά χωρίς υποτροπή στο άτομο. Η μεθερπητική νευραλγία, κάποτε εμμένουσα επί σειρά ετών, χαρακτηρίζει κατά βάσιν τα ηλικωμένα άτομα και τα συνοδεύει συχνά για το υπόλοιπο της ζωής των. Συχνή αφορμή ανοσοκαταστολής που οδηγεί σε αναζωπύρωση του ιού είναι η μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων και αιμοποιητικών κυττάρων (αυτόλογη ή ετερόλογη). Η λήψη αντι-ιικών φαρμάκων μετα την μεταμόσχευση μειώνει τον σχετικό κίνδυνο αλλά δεν τον εξαφανίζει παρά την μακρά διάρκεια χορήγησης αυτών. Ετσι ενώ η συχνότητα ερπητικής εντός του πρώτου έτους υπόλογίζεται μεταξύ 5 και 55% χωρίς αντιιική προφύλαξη, η συχνότητα επί μεταμοσχευμένων που παίρνουν προφύλαξη ανέρχεται σε 8% για την πρώτη διετία, δηλαδή κίνδυνος σαφώς μεγαλύτερος από τον γενικό πληθυσμό.
Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν την σημασία του αντι-ερπητικού εμβολιαμού επι μεταμοσχευμένων εις την μείωση του κινδύνου νοσήσεως από τον ιό ανεμευλογίας-ζωστήρα. Υπάρχουν εμβόλια με ζώντα-εξασθενημένα στελεχη του ιού που κυκλοφορούν σε πολλές χώρες όπως πχ το Zostavax (Merck). Τέτοια εμβόλια όμως αντενδείκνυνται σε μεταμοσχευομένους και εν γένει ανοσοκατασταλμένους ασθενείς. Τελευταία αναπτύχθηκαν εμβόλια από ανασυνδυασμένα γλυκο-πρωτεϊνικά στοιχεία του ιού VZ τα οποία δεν εχουν κίνδυνο αναπτύξεως ανεμευλογιάς-ζωστήρος όπως τα εμβόλια από εξασθενημένα στελέχη. Ένα τέτοιο εμβόλιο της εταιρείας MSD ευρίσκεται ήδη σε σταδιο κλινικών δοκιμών (clinicaltrials.gov identifier NCT01229267)
Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν την σημασία του αντι-ερπητικού εμβολιαμού επι μεταμοσχευμένων εις την μείωση του κινδύνου νοσήσεως από τον ιό ανεμευλογίας-ζωστήρα. Υπάρχουν εμβόλια με ζώντα-εξασθενημένα στελεχη του ιού που κυκλοφορούν σε πολλές χώρες όπως πχ το Zostavax (Merck). Τέτοια εμβόλια όμως αντενδείκνυνται σε μεταμοσχευομένους και εν γένει ανοσοκατασταλμένους ασθενείς. Τελευταία αναπτύχθηκαν εμβόλια από ανασυνδυασμένα γλυκο-πρωτεϊνικά στοιχεία του ιού VZ τα οποία δεν εχουν κίνδυνο αναπτύξεως ανεμευλογιάς-ζωστήρος όπως τα εμβόλια από εξασθενημένα στελέχη. Ένα τέτοιο εμβόλιο της εταιρείας MSD ευρίσκεται ήδη σε σταδιο κλινικών δοκιμών (clinicaltrials.gov identifier NCT01229267)